|
|
|
NOWE BRUSNO (gm. Horyniec)
Dawna cerkiew greckokatolicka, filialna, pw. św. Paraskewy [ 50 km ] TRASA VI - LUBACZOWSKA
|
opis obiektu
Cerkiew orientowana, usytuowana jest na łagodnym skłonie rozległego wyniesienia opadającego w dolinę rzeki Brusienki, na skrzyżowaniu głównej drogi wiejskiej z dawnym traktem do Horyńca. Przy północno-zachodnim boku świątyni usytuowana była niegdyś drewniana dzwonnica, wzniesiona na początku XVIII w., rozebrana w latach 50. Obok sanktuarium zlokalizowane są dwa kamienne krzyże nagrobne (XVIII/XIX w.). Dawny cmentarz usytuowany jest na południe od cerkwi. Zachowały się na jego terenie liczne krzyże i figury nagrobne wykute w warsztatach kamieniarskich sąsiedniego Brusna Starego. Na uwagę zasługują również interesujące w formie nagrobki kolonistów józefińskich (1 poł. XIX w.) z pobliskiej osady Deutschbach, założonej w 1785r. (ob. Polanka Horyniecka).
Cerkiew wzniesiona jest z drewna sosnowego w konstrukcji zrębowej. Założona na planie trójdzielnym – główne pomieszczenia zbliżone są do siebie pod względem wysokości i szerokości – nawa kwadratowa, sanktuarium krótkie, zamknięte trójbocznie, z zakrystią od północy, babiniec nieznacznie węższy od nawy, niegdyś z przedsionkiem od zachodu. Nawa, babiniec i sanktuarium przekryte są ośmiopołaciowymi kopułami o zróżnicowanej wielkości, zwieńczone latarniami; kopuła nad sanktuarium nie posiada wyodrębnionego tamburu. Pierwotnie nad babińcem znajdowała się kaplica św. Mikołaja z galerią arkadowa od zewnątrz. Budowla otoczona była wokół zadaszeniami i sobotami z gankiem przy zachodniej elewacji. Obecnie pozostałości po zadaszeniu zachowały się jedynie przy sanktuarium. Ściany oszalowane są deskami z olistowaniem i arkadkowaniem, zwieńczone profilowanymi gzymsami. Kopuły i dachy kryte są blachą.
Wewnątrz babiniec otwarty jest do nawy szerokim prześwitem zamkniętym łukiem koszowym. Między nawą a sanktuarium występuje ściana zrębowa z niskim prześwitem w dolnej części, w którym pierwotnie osadzone były trzy otwory liturgiczne dolnego rzędu ikonostasu. Chór śpiewaczy nadwieszony jest w babińcu. Elementy wyposażenia, oprócz ławek, fragmentów konstrukcji ołtarzy bocznych, nie zachowały się na miejscu. Ikony, obrazy i paramenty liturgiczne zabezpieczone zostały w zbiorach muzealnych Przemyśla i Łańcuta.
Świątynia reprezentowała pierwotnie typ cerkwi trójkopułowej z kaplicą nad babińcem. Zachowane do naszych czasów przykłady tego rodzaju obiektów, np.: św. Jura w Drohobyczu i Narodzenia NMP w Chotyńcu, należą do najstarszych i najcenniejszych obiektów sakralnej architektury drewnianej Kościoła Wschodniego na pograniczu polsko-ukraińskim, wzniesionych na przełomie XVI i XVII w. Obecna bryła świątyni, jakkolwiek ustępuje poprzedniej, wyróżnia się swą malowniczą sylwetką spośród cerkwi istniejących w okolicach Lubaczowa.
historia obiektu
Osada wykształciła się na przełomie XVI i XVII w. przy wsi Brusno, która później nazwana została Brusnem Starym. Była ona głównym ośrodkiem kamieniarstwa użytkowego i artystycznego na Wschodnim Roztoczu. Brusno Nowe należało do dóbr królewskich starostwa lubaczowskiego. Początki organizacji parochialnej na jego terenie sięgają zapewne XVII w. Wówczas to w wyniku tzw. “turecczyzny” – jak określano ówcześnie najazdy tatarskie, zaginęły pierwsze dokumenty erekcyjne. Siedemnastowieczne wojny mogły przyczynić się także do zniszczenia ówczesnej cerkwi. Dokument fundacyjny parochii na nowo wystawił w 1713r. Maurycy Kurdwanowski, kasztelan halicki, dzierżawca wsi. On też być może przyczynił się do budowy cerkwi, która w zmienionej z czasem formie przetrwała do naszych czasów. Wzniósł ją budowniczy Stefan Semenowicz (Siematiewski) z Płazowa. Do 1789r. cerkiew pełniła rolę świątyni parochialnej, następnie jako filia weszła w skład okręgu parochialnego w Bruśnie Starym. Siedziba parocha rezydowała się jednak przy cerkwi nowobruśnieńskiej. W ciągu XIX w. budowla utrzymywana była w dobrym stanie. W 1873r. do sanktuarium dostawiono zakrystię. W końcu tego stulecia sylwetkę cerkwi utrwalił w rysunkowym szkicu prof. Julian Zachariewicz ze Lwowa. W sąsiednim Bruśnie Starym profesor odkrył talent plastyczny słynnego później rzeźbiarza lwowskiego Hrehorego Kuźniewicza. W 1903r. w zasadniczy sposób przekształcono bryłę budowli. W miejsce zachodniej części z kaplicą i galerią na piętrze wzniesiono nowy babiniec. Zmieniono również profile dwóch pozostałych kopuł oraz zlikwidowano zadaszenie. Przebudowana cerkiew przetrwała obydwie wojny światowe, chociaż ślady po ostrzale z 1941r. widoczne były jeszcze do niedawna na blaszanym pokryciu kopuł. Po 1947r. została przejęta na Skarb Państwa. Brak funkcji użytkowych i należytej opieki doprowadził do silnego zniszczenia budowli, która już w końcu lat 70. groziła zawaleniem. W 1990r. świątynia została zabezpieczona, a w 1994r. rozpoczęto przy niej prace konserwatorskie, wielokrotnie wstrzymywane z powodu braku funduszy.
bibligrafia
R.Brykowski, Drewniana architektura cerkiewna na koronnych ziemiach Rzeczypospolitej, Warszawa 1995
J. Mazur, Cerkwie drewniane w okolicach Lubaczowa. Katalog, Lubaczów 1997, mps w Muzeum w Lubaczowie, cz. 3
|
|
|
|
![](\"images/ikon_k.gif\")
![](\"images/ikon_c.gif\")
![](\"images/ikon_s.gif\")
![](\"images/ikon_z.gif\")
![](\"images/ikon_i.gif\")
» »
)
)